📜 Sejarah Syair
Syair merupakan salah satu bentuk puisi tradisional Melayu yang berkembang dalam tradisi kesusasteraan Melayu selepas kedatangan Islam. Walaupun istilah syair mempunyai hubungan dengan istilah daripada tradisi Arab atau Parsi, bentuk syair yang berkembang dalam kesusasteraan Melayu mempunyai identitinya yang tersendiri. DBP menjelaskan bahawa bentuk syair Melayu merupakan hasil kreativiti masyarakat Melayu yang disesuaikan dengan struktur bahasa dan cita rasa seni sastera Melayu.
🌏 Kedatangan Syair ke Alam Melayu
Perkembangan syair berkait rapat dengan penyebaran agama Islam di Alam Melayu. Menurut maklumat Khidmat Nasihat DBP, syair berkembang di Alam Melayu khususnya sekitar abad ke-15, seiring dengan perkembangan Islam di Melaka.
Perkembangan ini kemudiannya menjadikan syair satu wadah penting dalam tradisi persuratan Melayu. Syair digunakan bukan sahaja untuk menyampaikan cerita, tetapi turut menjadi medium penyampaian pemikiran, pengajaran dan pelbagai pengalaman masyarakat.
✍️ Hamzah Fansuri dan Perkembangan Syair Melayu
Salah seorang tokoh yang sangat penting dalam sejarah perkembangan syair Melayu ialah Hamzah Fansuri. PRPM DBP menyatakan bahawa syair secara formal diperkenalkan oleh Hamzah Fansuri sekitar kurun ke-17 melalui karya yang dirujuk sebagai Rubai Hamzah Fansuri. Selepas itu, syair berkembang menjadi genre puisi yang sangat popular dalam kalangan pengarang Melayu tradisional.
DBP sendiri mempunyai rekod tulisan khusus berjudul Asal-usul syair-syair Melayu dengan Hamzah Fansuri oleh Chew Hock Tong yang diterbitkan dalam majalah Dewan Bahasa pada tahun 1973, menunjukkan pentingnya kedudukan Hamzah Fansuri dalam perbincangan sejarah syair Melayu.
📖 Syair Berkembang sebagai Khazanah Persuratan
Setelah berkembang dalam dunia Melayu, syair digunakan untuk pelbagai tujuan dan tema. Tradisi syair tidak terbatas kepada karya berbentuk cerita semata-mata. Antaranya terdapat syair yang berkaitan dengan agama, nasihat dan pengajaran, sejarah serta penceritaan.
Malah, syair turut berfungsi sebagai medium untuk merakam pengalaman sejarah. Kajian Kartini Anwar dalam jurnal DBP Malay Literature menunjukkan bahawa syair sejarah Melayu boleh merakam peristiwa seperti peperangan, perjalanan, kematian dan perkahwinan, serta tokoh-tokoh sejarah tertentu.
Antara karya yang dianggap sebagai syair Melayu klasik oleh rujukan DBP ialah Syair Siti Zubaidah, Syair Perahudan Syair Perang Makassar.
⏳ Jejak Perkembangan Syair
Untuk aplikasi iRAIA, sayang boleh jadikan sejarah ini sebagai timeline interaktif:
🌙 Sekitar abad ke-15
Islam berkembang di Alam Melayu
→ Syair mula berkembang dalam lingkungan persuratan Melayu seiring perkembangan Islam.
⬇️
✒️ Abad ke-16 hingga ke-17
Perkembangan tradisi Syair Melayu
→ Syair semakin berkembang di Nusantara dan memperoleh bentuk yang disesuaikan dengan bahasa serta tradisi kesusasteraan Melayu.
⬇️
📜 Kurun ke-17
Hamzah Fansuri
→ DBP mengaitkan pengenalan formal bentuk syair Melayu dengan Hamzah Fansuri.
⬇️
📚 Perkembangan seterusnya
Syair menjadi genre penting persuratan Melayu
→ Digunakan untuk penceritaan, pengajaran, keagamaan dan juga rakaman peristiwa sejarah.
💡 Tahukah Anda?
Syair Melayu bukan sekadar salinan puisi Arab.
Walaupun istilahnya mempunyai kaitan dengan tradisi Arab atau Parsi, DBP menjelaskan bahawa bentuk syair dalam kesusasteraan Melayu berkembang menurut struktur bahasa Melayu dan cita rasa seni sastera Melayu.
Ini sebenarnya boleh jadi satu halaman iRAIA yang sangat menarik kalau kita pecahkan kepada timeline bergambar— Islam → Alam Melayu → Hamzah Fansuri → Manuskrip Syair → Syair hari ini — daripada memaparkan semua teks ini sekaligus.
Sumber utama: Pusat Rujukan Persuratan Melayu, Dewan Bahasa dan Pustaka dan Malay Literature, Dewan Bahasa dan Pustaka.